ΚΑΤΕΡΙΝΑ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗ και ΠΑΝΟΣ ΠΕΣΤΡΟΒΑΣ
- ΚΑΤΕΡΙΝΑ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗ ζωγράφος, συγγραφέας, κριτικός τέχνης painter, author, art critic
- Αθήνα, Εξάρχεια, Greece
- ΚΑΤΕΡΙΝΑ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗ 25/11/ 1957 ●painter, author, art critic ●Συγγραφέας 350 βιβλίων ●Μαθήτευσε ζωγραφική κοντά στον Χρήστο Ν.Θεοφίλη ●Μέλος της Διεθνούς Ενώσεως Κριτικών Λογοτεχνίας υπό την αιγίδα της UNESCO (παραιτήθηκε το 2010) ●Ίδρυσε το 1986 τα έντυπα «Αλεξίσφαιρο», «Δον Κιχώτης» ●Κριτικός τέχνης, ανταποκρίτρια πολιτιστικών, σε ραδιοφωνία, τηλεόραση, έντυπα - Ελλάδας και Κύπρου ●Λάτρης του Αρκά,του Δημόκριτου, του Λουί ντε Φινές, του συγγραφέα αστυνομικών Σαρλ Εσμπραγιά.
Οι συγγραφείς Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, Δημήτρης Βαρβαρήγος, Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
"ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑ"
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ"ΑΛΕΞΙΣΦΑΙΡΟ"
ΜΕ ΤΗΝ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ "ΡΕΩ"
125 ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ- ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗ
Τετάρτη, 14 Οκτωβρίου 2009
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
ΥΠΑΤΙΑ του ΔΗΜΗΤΡΗ ΒΑΡΒΑΡΗΓΟΥ
Ιστορικό μυθιστόρημα
Γράφει η συγγραφέας, ιδρύτρια του περιοδικού «Αλεξίσφαιρο», μέλος της Διεθνούς Ενώσεως Κριτικών Λογοτεχνίας
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
(Ομιλία της Κατερίνας Ν. Θεοφίλη - βιβλιοκαφέ «Έναστρον» Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2009)
Έχουμε σαφή έναρξη μύθου. Η εκκίνηση του έργου εικαστικά ενδιαφέρουσα. Ο λόγος ρέει. Η πρώτη πληροφορία που μας δίδεται από τον συγγραφέα προβάλλει το χωρόχρονο και γίνεται η βάση όπου θα αναγνωστικά θα στηριχθούμε, έτσι ώστε να μην χαθούμε στον κικαιώνα των πληροφοριών που έπονται.
Ο κληρικός στρατεύει τους λεγόμενους «αναχωρητές» για σωματοφύλακες στην Αλεξανδρινή εκκλησία (ληστές, εργάτες, αχθοφόρους). Τους συγκέντρωνε από την έρημο της νιτρίας και όρισε συνάντησή τους τον καισάριο τόπο λατρείας των χριστιανών.
Προσεχτικά κατατοπιστικός βηματίζει ο Δημήτρης Βαρβαρήγος στην νοηματική του. Δεν την “τρέχει”, ώστε να μπορεί ο λόγος να “στέκεται” ευλύγιστα και να εικονογραφείται πολυχρωμικά. Στοιχειοθετεί λοιπόν την νοηματική του και ερμηνεύει το τοπίο του λόγου του.
Ο μύθος εξελίσσεται κι ένα ένα τα κεντρικά πρόσωπα αναλαμβάνουν δράση έτσι ώστε να κατανοούμε όχι μόνον τον τιτλούχο ρόλο τους, αλλά κυρίως την ψυχοσύνθεση τους και όποιες ιδεολογικές αρχές μέσα σ’ αυτήν επενεργούν και συντελλούν στις αποφάσεις και συμπεριφορές τους.
Ο Βαρβαρήγος, κάνει την ανατροπή στο Ιστορικό μυθιστόρημα - καταφέρνει τα στοιχεία του παρελθόντος να ενεργούν σε παρόντα και μέλλοντα χρόνο εμφυσώντας τους ενέργεια κι αυτό γιατί δεν αρκείται στην πλοκή του μύθου, αλλά ανοίγεται σε εντυπωσιακούς λογοτεχνικούς σχηματισμούς. Χρωματίζει τον λόγο του σε κάθε περίσταση διαφορετικά, έτσι ώστε ένα γεγονός να διαφοροποιείται εικαστικά από το άλλο που ακολουθεί, και μ’ αυτόν τον κοπιαστικό – συγγραφικά – τρόπο – να καταφέρνει να μην πλήττει ο αναγνώστης από επαναλαμβανόμενο ύφος.
Καθώς κινούμεθα στον μύθο, γνωρίζουμε τον αρχηγό της λεγεώνας Ορέστη, ακόμα και το άλογο του λεύκιππο ως επιβήτορα των αλόγων. Χάρισμα του συγγραφέα Δημ. Βαρβαρήγου, να μην περιφρονεί τις νοηματικές λεπτομέρειες και να αξιολογεί τα ίχνη. Μ’ αυτόν τον ιχνηλατικό τρόπο, κάνει μιαν μεγάλη συγγραφική διαδρομή χωρίς να χαθεί και χωρίς να λησμονήσει τον αρχικό στόχο της αποστολής του, δηλαδή χωρίς να εμπλακεί σε παραληρηματική περιπέτεια και να δευτερολογήσει για τον θεματικό του άξονα. Είναι απόδειξη συγγραφικής ωριμότητας, το ότι ο Βαρβαρήγος σέβεται τον κεντρικό του άξονα, όπου γύρω απ’ αυτόν τοποθετεί πρόσωπα και καταστάσεις να περιστρέφονται. (Αξίζει να επισημάνουμε πως πολλοί συγγραφείς με εξαίρετο ύφος γραφής, απέτυχαν ή κινδύνευσαν να αποτύχουν, γιατί αγνόησαν αυτήν την ουσιαστική για την συγγραφή, δομή της σκέψης. Η σκέψη είναι ένα υλικό πληροφοριών που αν δεν το δομήσεις δεν θα οικοδομήσεις. Πολλοί λοιπόν συγγραφείς ενώ είχαν ως εκκίνηση τους, έναν κεντρικό ήρωα, έναν κεντρικό άξονα δηλαδή, αντί να βάλουν πρόσωπα και καταστάσεις να κινούνται γύρω απ’ αυτόν με απόλυτη ισορροπιστική σχέση μαζί του, χάθηκαν στην ανάγκη τους για εξομολογήσεις, συναισθηματικές υμνολογίες κτλ με αποτέλεσμα να ασχολούνται εντελώς αιωρούμενα, με τα πρόσωπα και τις καταστάσεις γύρω απ’ τον άξονα, ξεχνώντας παντελώς τον άξονα, ξεχνώντας δηλαδή πως έπρεπε κάθε αναφορά, περιγραφή, λέξη γι’ αυτά τα πρόσωπα και τις καταστάσεις να σχετίζεται άμεσα με τον κεντρικό άξονα, τον κεντρικό ήρωα του έργου δηλαδή. Αυτήν την συγγραφική υπευθυνότητα, πρέπει να την αναγνωρίσουμε στον Βαρβαρήγο και να αναδείξουμε το πόσο στ’ αλήθεια κόπο απαιτεί μια τέτοιου είδους συγγραφή. Ο Βαρβαρήγος, όχι απλώς μπαίνει στα βαθιά αποτολμώντας ιστορικό μυθιστόρημα που συχνά τα όρια του είναι τόσο στενά ώστε ο συγγραφέας να δυσπνοεί μέσα τους, αλλά κι επι πλέον ο Βαρβαρήγος καταφέρνει να κινηθεί μέσα σ’ αυτά τα στενά όρια ανοίγονταςτα εκ των έσω και μάλιστα χωρίς να αγνοήσει τον κεντρικό άξονα και χωρίς να μας επιβαρύνει μ’ έναν παραληρηματικό όγκο ανώφελων πληροφοριών).
Απ’ τις πρώτες κι όλας σελίδες, μας προσφέρονται γρήγορες συστάσεις των πρωταγωνιστικών ηρώων του μύθου. Οι συστάσεις αυτές γίνονται με την απαραίτητη εικονογράφηση και την απαραίτητη ιδεολογική, κοινωνική και φιλοσοφική ανάλυση. Γνωρίζουμε λοιπόν την Υπατία στην συμπεριφορά της και στον ρόλο της και πληροφορούμεθα με τρόπο διαλεκτικό κι όχι βαρύγδουπα διδαχτικό, τα περί Πλατωνικής φιλοσοφίας – μας εντυπωσιάζει η σαφήνεια κι η συντομία.
Όλες οι θεωρίες διασπόνται μέσα στους διαλόγους, με αύξοντα ρυθμό και μέτρο χρόνου. Διαβάζουμε «Η ψυχή δεν ζει απ’ το καλό φαί. Βρίσκεται μέσα στον άυλο κόσμο των ιδεών και κυβερνιέται από τον λόγο» Η φράση αυτή χρεώνεται στην Υπατία. Απ τις διευκρινήσεις του συγγραφέα προκύπτει πως αυτή η διδαχή της Υπατίας έχει εξελιχθεί μέσα στον δικό του λόγο.
Διαβάζουμε αναφορές στον Επίκουρο που πίστευε πως υπάρχουν θεοί. Η Υπατία παρουσιάζεται ως οπαδός της ανεξιθρησκείας. Εκπληκτική ανάλυση απ’ τον Δημήτρη Βαρβαρήγο στα περί θρησκείας και περί ελευθερίας. Η Υπατία διδάσκει ωστόσο την αυτο-καθοδήγηση των συναισθημάτων και την εγκράτεια των επιθυμιών ώστε να αγγίξει το θείον. Στα σημεία αυτά, ο Βαρβαρήγος, κάνει εντυπωσιακές υπαρξιακές αναλύσεις.
Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε τους συμπρωταγωνιστές, αλλά και τους κομπάρσους που θα παίξουν μικρό αλλά καθοριστικό ρόλο. Έχουμε πολλά ονόματα, αναφορές μαθητών, κάποια αληθινά, κάποια όχι.
Παρακολουθούμε και την σχέση Υπατίας και Ορέστη, όπου οι περιγραφές έρωτος κτίζονται με λεπταίσθητο τρόπο.
Όλες αυτές οι συνθήκες και τα άτομα, θα οργανώσουν σταδιακά την αποκορύφωση του μύθου. Θα αναδειχθούν προθέσεις και σκοπιμότητες, θα διακριθούν δολοπλοκίες αλλά και φιλίες, εξαγνισμένες ιδεολογίες αλλά και βδελυρές εξουσιομανίες, αιματηρές στρατηγικές και καταστροφικές θρησκολαγνείες.
Παρακολουθούμε την παραστατική, σκηνοθετική ικανότητα της γραφής του Βαρβαρήγου κι όλα κινούνται σαν σε ταινία γρήγορων πλάνων μπροστά στα μάτια μας.
Ο χριστιανός Επίσκοπος Κύριλλος, μοιράζει σιτάρι, κατηγορεί την Υπατία για περιστατικό που διαδραματίσθηκε στην βιβλιοθήκη. Την αποκαλεί μάγισσα και παγανίστρια. Τα γεγονότα στηρίζουν φιλοσοφίες κι αντίστροφα στηρίζονται απ’ αυτές. Μια αμφίδρομη σχέση που κι όμως ολοένα ανοίγει τα όρια των αναζητήσεων και των θέσεων της. Στα γεγονότα, έχουμε αναφορά στην σεξουαλική κακοποίηση της χριστιανής μαθήτριας της Υπατίας και φιλοσοφία του Αριστοτέλη.
Με άλλοτε γεώδη, άλλοτε βασικά κι άλλοτε σκιώδη χρώματα εικονογραφούνται ήρωες κι αντιήρωες και μικρογραφίες γεγονότων: Ο βιαστής πατέρας – η Υπατία προστατεύει- ο βιαστής πατέρας και η προξενίτρα∙ Σχέσεις που επιφέρουν αλυσσιδωτή υπαρξιακή αντίδραση και εξεγείρουν την μοίρα αποκορυφώνοντάς την σε κοινό φιλοσοφικό πόλο απ’ όπου και θα παρακολουθήσουμε την αγωνιώδη όσο και στωική πτώση της Υπατίας στον θάνατο αλλά και την ιδεολογική ανύψωσή της στην ιστορική διάσταση
Η κάθε παράγραφος, είναι σαφής, αυτοτελής και συνδέεται με κάθε επόμενη χωρίς ακαμψία. Πράγμα δύσκολο, ειδικά στο ιστορικό μυθιστόρημα. Αξιοθαύμαστο είναι πως ενώ ο Βαρβαρήγος προσέχει τα ευαίσθητα όρια της φόρμας του, δεν παγιδεύεται σε κοινότυπο ασφυκτικό φορμαλισμό κι αυτό γιατί οι λεκτικοί χειρισμοί του διακλαδώνονται σε εσώτερες αναρχικές τάσεις
Ας δώσουμε επιγραμματική περίληψη μερικών γεγονότων: Παρακολουθούμε περιγραφή αυτού που αίφνης επεμβαίνη στο επεισόδιο με την Υπατία.Η Υπατία γυμνή στην άμμο. Ο Ορέστης βρίσκεται με την Αγαρίστη, την πόρνη που ζηλεύει την Υπατία. Ακολουθεί το πλάνο Υπατίας και Ορέστη, να συζητούν. Και σε παράπλευρο πλάνο, ο ιππιλάτης της Υπατίας στην ταβέρνα διηγείται για το γυμνό κορμί της.
Ο Βαρβαρήγος υφαίνει σιγά – σιγά τον λόγο του ώστε να καταλήξει σε υπόγεια δολοπλοκία... (η δολοπλοκία έτσι κι αλλιώς υπόγεια είναι, αλλά επισημαίνουμε την λέξη υπόγεια αναγνωστικά, δηλαδή να μην ενοχλεί με κραυγαλαιότητες).
Στα πλάνα βρίσκουμε και την πόρνη Φιλάνδρα, τον Τίτο τον γκαβό, τον ληστή Καμπάλ, την γιάτρισσα Κλειτίδα κτλ... Όλοι, ηθελημένα ή αθέλητα, θα χρησιμοποιηθούν απ’ την θρησκευτική εξουσία προς εξόντωση της Υπατίας.
Παρακολουθούμε: Ακούγεται η φήμη για την Υπατία ως μάγισσα. Ο επίσκοπος Κύριλλος προσπαθεί να εφαρμόσει την χριστιανική θρησκεία. Ο Κύριλλος θυμώνει με τον Ορέστη γιατί έχει τιμωρήσει τον Κεμία, τον πατέρα της μαθήτριας της Υπατίας. Η πόρνη Φιλάνδρα συναντά την Υπατία, την παρακαλεί και της λέει πως συνέλαβαν τον δυνατό, τον Καμπάλ, αυτόν που είχε γλυτώσει την Υπατία από τον πατέρα της μαθήτριας που είχε επιτεθεί στην Υπατία. Η Υπατία παρακαλεί τον Ορέστη να βοηθήσει.(Έχουμε Σαιξπηρική πλοκή και σαιξπηρική ηχητική. Καθώς επίσης και ανατολίτικες περιγραφές που μας μεταφέρουν αρώματα και χρώματα). Συνεχίζοντας στα πλάνα,ο ληστής Καμπάλ είχε απλώσει τους ληστές του στην Αλεξάνδρεια κι είχαν πιάσει τα πόστα. Η Υπατία στην βιβλιοθήκη. Εικόνες όπως τα ποντίκια από τον βιβλιοθηκάριο, μας εντυπωσιάζουν. Αναφορά στην καταστροφή της βιβλιοθήκης απ’ τον Θεόφιλο.
Σημειώνουμε ως κατευθυντήριο της δολοπλοκίας, το κεφάλαιο των ποντικών που κατακλύζουν την βιβλιοθήκη και η Υπατία σκέπτεται τα φάρμακα που φτιάχνει η Κλειτίδα η αγύρτισσα. Επισημαίνω και πάλι τον τρόπο που γίνεται η πλεκτάνη. Ο Βαρβαρήγος μας αποδεικνύει πως οι δολοπλόκοι δεν χρειάζεται να στήσουν πολλές πράξεις, γιατί χρησιμοποιούν υπέρ τους τα ίδια ακίνδυνα γεγονότα, μετατρέποντάςτα με την μέθοδο της θρησκολαγνείας και της πλύσης εγκεφάλου, σε επικίνδυνα για την ζωή της Υπατίας. Το γεγονός λοιπόν των φαρμάκων της αγύρτισας Κλειτίδας και η φροντίδα της Υπατίας στον ληστή που την είχε υπερασπιστεί, είναι γεγονότα που θα οικοδομήσουν τις κατηγορίες εναντίον της.
Στο βιβλίο βλέπουμε ακόμα, περί ελλήνων, περί αντισημιτισμού κτλ Κι ακόμα σε γιορτή προς τιμήν του Ορέστη παρακολουθούμε, το επίσης καθοριστικό για την δολοπλοκία, συναίσθημα ζήλειας της Αργέστης κατά της Υπατίας.
Και το κλίμα διαμορφώνεται ξανά και ξανά, μέχρι που συναντάμαι ποιητικούς ιστούς - απαγγελίες Βανχυλίδη Αναφορές εδώ περί ποίησης. Φιλοσοφικές συζητήσεις με ξεκούραστους κοφτούς διαλόγους.
Στο πλάνο τώρα η Καλιστώ, η οποία φτιάχνει φάρμακα, μιλά με την ερτέρα Αγαριστή. Ακολούθως έρχεται ο Φλάβιος μ’ έναν πάπυρο που έλεγε πως ο τιμωρημένος σωματοφύλακας είχε δραπετεύσει. Ο Φλάβιος κάνει νεύμα στην πόρνη Αγαρίστη πως το σχέδιο τους πετυχαίνει - Έχουμε έναν Ιαγικό τρόπο δολοπλοκίας, όπως εξελίσεται στον Οθέλλο του Σαίξπηρ, με την διαφορά πως ο Βαρβαρήγος μεταχειρίζεται λιγότερο την πειθώ με τον λόγο των δολοπλόκων και προτιμά να τους δίνει περισσότερη υστερόβουλη δράση και λιγότερο υστερόβουλη διανοητική δύναμη. Στον Σαίξπηρ, ο Ιάγος παρουσιάζεται εμνευσμένος δολοπλόκος με εξαιρετική δύναμη λόγου. Στον Βαρβαρήγο, οι δολοπλόκοι, είναι περισσότερο πραγματικοί, καταφεύγουν σε πράξεις και δεν παρουσιάζονται χαρισματικοί διανοητικά.
Στην συνέχεια του έργου παρακολουθούμε, συστάσεις της γιάτρισσας Κλειτίδας. Σκέψεις της Υπατίας, όπου ο Δημήτρης Βαρβαρήγος εξυφαίνει σαν να μπορεί να φωτογραφήσει έναν εσώτερο κόσμο. Η Κλειτίδα χαρίζει ένα φυλαχτό στην Υπατία. Η Υπατία λαμβάνει το φάρμακο για τα ποντίκια. Ο Αρχιεπίσκοπος Θεόφιλος κι ο ανεψίος του Επίσκοπος Κύριλλος συζητούν, καταστρώνουν σχέδια για να εξοντώσουν τους υποψήφιους για τον Αρχιεπισκοπικό θρόνο της Αλεξάνδρειας. Ο Κύριλλος διαπραγματεύεται την διαδοχή του στην θέση του θείου του Αρχιεπισκόπου και θέτουν ως βάση να καταδιώξουν τους αλλόθρησκους τους.
Ο ζητιάνος Τίτος, ο γκαβός, ενημερώνει την Υπατία πως ο λιποτάκτης κρύβεται στις κατακόμβες και πως το σχέδιο το κατέστρωσε η πόρνη Αγαρίστη. Η Υπατία ενημερώνει τον Ορέστη. Ο Ορέστης ζητά εξηγήσεις από την Αγαρίστη και διατάζει τον εγκλεισμό της σε μοναστήρι ως τιμωρία. Παρακολουθεί τους συνωμώτες. Η Υπατία θλιμένη σε σκέψεις. Εδώ έχουμε επίσης υπέροχες σελίδες διαλογισμού.
Ο Ορέστης συγκρούεται λεκτικά με τον επίσκοπο Κύριλλο. Εδώ έχουμε πολιτικές και θρησκευτικές αναλύσεις. Ο Κύριλλος ενημερώνει το παλάτι για την συμπεριφορά του έπαρχου Ορέστη. Παρακολουθούμε τις εξαγορές του Κύριλλου. Η πόρνη Αγαρίστη πλαγιάζει με πελάτη. Η πόρνη Φιλάνδρα συναντά πελάτη που της τάζει την προστασία της εκκλησίας. Σκαλί - σκαλί ανεβαίνουν όλες αυτές τις σχέσεις για να αποκορυφωθούν στον μύθο της Υπατίας.
Στην τελική ευθεία του έργου, και πάλι οι εκπλήξεις καραδωκούν. Έχουμε Πάσχα, ο Κύριλλος κι ο Πέτρος ξεσηκώνουν τους πιστούς να πάνε να κάψουν τα σπίτια των Εβραίων. Παρακολουθούμε μακελείο, θάνατο Εβραίων. Γιορτάζουν οι Χριστανοί. Οι Εβραίοι σταματούν τις τελετουργικές τους, αυτές που έχουν για την Άνοιξη.
Ο Ορέστης μαθαίνει πως ο Τίτος κατασκοπεύει την Υπατία. Ο Ορέστης συλλαμβάνει τους συνωμώτες. Αναφορές στην Αλεξάνδρεια, στην Υπατία, συναισθήματα,σκέψεις, αρχές κτλ. Η Ελληνίδα λοιπόν Υπατία πάει να συναντήσει τον Ορέστη και του δείχνει το γράμμα του Επίσκοπου Πτολεμαίδος που την ενημερώνει για τους κινδύνους κατά της ζωής της.
Ο Ορέστης προσφέρει τις υπηρεσίες του για να προστατέψει τους καλεσμένους φιλοσόφους της Υπατίας. Οι φιλόσοφοι αποβιβάζονται, το καράβι καίγεται από τους πειρατές. Τελικά σώζονται και φθάνουν. Η Υπατία με τους φιλόσοφους – παρακολουθούμε: φιλοσοφία, διάλογοι, εμπλουτισμός γνώσεων∙ αναφορά στην θεραπευτική λασπη της λίμνης Μαρεώτιτας.
Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου έχουμε συγκεντρώσεις μυστικές ο Κύριλλος με τον Πέτρο έχουν δυσκολίες. Η πολιτική της ισοτιμίας εκνευρίζει τον Κύριλλο που θέλει εξουσία για την εκκλησία. Στρατεύουν παθιασμένους πιστούς, τους λεγομένους ασκητές. Αναφορά στον τρόπο που πείθονται. Αναφορά στην πλύση εγκεφάλου.Προσπαθούν ωστόσο να μην χαλάσει την φήμη του ο Χριστιανισμός. Καίγονται η γιάτρισα Κλειτίδα και η γριά.
Ακολουθώντας το δολοπλόκο σκεπτικό της εξουσίας, βρίσκουμε στον έργο τους δύο συντελεστές της Συναγωγής να εκθέτουν την Ιουδαική κοινότητα και την φίλη τους Υπατία, οργανώνοντας έναν βιασμό μαθήτριας.... Αρχίζουν συγκρούσεις και αντίποινα. Ο λεγεωνάριος Ορέστης τραυματίζεται από συνωμώτη. Η Υπατία τον συναντά λαβωμένο. Ο Κύριλλος κατηγορεί την Υπατία ότι εκπόρνευσε μια μαθήτρια της. Η Υπατία προβληματισμένη, συνεχίζει τα αστρονομικά της μελετήματα. Στην συνέχεια ηπόρνη Φιλάνδρα φιλοξενείται από την Υπατία. Αυτήν την ευκαιρία αρπάζει ο Πέτρος για να τις κατηγορήσει και τις δυο για πορνεία και να ξεσηκώσει την χριστιανική κοινότητα. Έχουμε μάχες Χριστιανών κι Εβραίων. Καίγεται η βιβλιοθήκη. Η Υπατία ωστόσο φθάνει στην βιβλιοθήκη θαρετά. Εδώ ο συγγραφέας μας αναλύει ένα συναίσθημα γενναιότητας που βγαίνει πια μέσα από μία στάση και γνώση ζωής κι όχι ορμέμφυτη.
Έχουμε λοιπόν το δεύτερο Πάσχα. Αρχίζει το τελετουργικό. Οι χριστανοί ξεκινάνε σφαγές κι η Υπαρτία κινδυνεύει. Αναφορά στην πλατωνική ρήση «μόνον οι νεκροί είδαν το τέλος του πολέμου».
Η Υπατία συλλαμβάνεται. Δεν αλλάζει την ελληνική της πίστη. Την κτυπούν, την σκοτώνουν, την περιφέρουν στην πόλη κι ύστερα καίνε τα μέλη της.
Η ύφανση αυτού του έργου είναι θαυμαστή. Η κάθε παράγραφος έχει επιτυχή ισορροπία σαν βηματισμός σε τεντωμένο σχοινί μ’όλην την αγωνιώδη γοητεία!.. έχει εικονογραφική και νοηματική αυτοτέλεια, φιλοσοφικές θέσεις και φιλοσοφικές αναλύσεις! Έχει προεκτάσεις και ιδεολογική πολυπρισματικότητα - και παρόλο που είναι ιστορικό μυθιστόρημα, αφορά χρονικές εξελίξεις, πολιτικοκοινωνικές διαβώσεις και θρησκευτικές μανίες∙ (ορθότερα: «θρησκευτικά συμφέροντα» που από ένα σημείο κι ύστερα ξεφεύγουν απ’ τον έλεγχο που ασκούν στην ύλη και καταδυναστεύουν την γνώση θεωρώντας πως είναι προς υλικό τους όφελος το να την έχουν υποχείριο τους).
Αξιόλογο είναι πως ο Βαρβαρήγος αποκαλεί τον αρχηγό της συναγωγής «Γιαχβέ», το όνομα του θεού στα εβραικά που σε μετάφραση σημαίνει «ο θα αποδειχθώ αυτό που θα αποδειχθώ». Μ’ αυτό το εσκεμένο λάθος, ο Βαρβαρήγος, προσπαθεί να μετουσιώσει το ανώτατο πνευματικό αξίωμα του Εβραϊκού θεού στην εξουσιαστική ισχύ του αρχηγού της συναγωγής, καταδεικνύοντας έτσι με τον καλλίτερο τρόπο πως λειτουργεί καταλυτικά στην θρησκευτική ελευθερία, η αυτοκεντρική εξουσία. Όταν ο Θεός ως άυλη πνευματική δύναμη, αντιμετωπίζεται απ’τον Μωυσή κι όλας, ως υλική υπόσταση που χρειάζεται όνομα για να επιβληθεί, τότε ορθώς ο Βαρβαρήγος αποδίδει αυτό το όνομα στον αρχηγό της Εβραϊκής συναγωγής και δίνει εντυπωσιακές ιδεολογικές προεκτάσεις στον λόγο του.
Ο Βαρβαρήγος, απ’ τους σημαντικότερους Έλληνες πεζογράφους, δεν λησμονεί και την ποιητική του ταυτότητα και συχνά δίνει στην πεζογραφική του κατάθεση ποιητικούς ρυθμούς, ιδιαίτερα στα σημεία του έρωτα όπου τον ανυψώνει ακόμα και μέσα στον θάνατο. Παράδειγμα όταν ο Ορέστης σκορπά την στάχτη της Υπατίας στον άνεμο, μιλά στον θεό λέγοντας: «Αίολε, τί περιμένεις...»
... Κι αν ο Αίολος σκορπά τις στάχτες των αιώνων, ευφυείς συγγραφείς σαν τον Δημήτρη Βαρβαρήγο, με την γραφίδα τους ανεμίδα των λέξεων, καταφέρνουν να τις αναπυρσεύουν ως διανοητικές φλόγες...
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
Συγγραφή κειμένου Νοέμβριος 2007
Αποσπάσματα του κειμένου ακούστηκαν στην
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 2007 Θησείο
Οι λογοτέχνες Κατ. Ν. Θεοφίλη, Δημήτρης Βαρβαρήγος
Ο ΜΟΥΣΙΚΟΣΥΝΘΕΤΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ Α. ΑΡΤΕΜΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ "ΑΛΕΞΙΣΦΑΙΡΟ"
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο Ανδρέας Α. Αρτέμης παρουσιάζει τις κριτικές της Κατ.Ν.Θεοφίλη στην ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ
Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΔΟΤΗ μυθιστόρημα Γρ.Χαλιακόπουλου
(εικονογράφηση Χρήστος Αντωναρόπουλος)
«Η καρδιά του δότη»: ένα λειτουργικό υπερκινητικό σώμα όπου κάθε μέλος του έχει την αυτονομία κι αυτοτέλεια του, υπό την ηγεμονία μιας διανοητικής αρχής, που ονομάζουμε υπονοούμενα: «Δότη».
Έχουμε αυτοτέλεια μικρών αφηγήσεων συνδεδεμένων σε μία κινητική βάση. Αφηγηματικός λόγος που σταδιοδρομείται και ολοκληρώνεται τόσο στο κάθε του στάδιο όσο και στο ενωτικό του μέρος.
Ο λόγος του Χαλιακόπουλου, υπονοεί, εκπλήσει, αλλά πάντα αποσαφηνίζει την πλοκή των νοημάτων, των συναισθημάτων και των συμβόλων του. Αιφνιδιάζει τον αναγνώστη, τον ταράζει, τον προβληματίζει κι ύστερα να τον καθησυχάζει σαν ένα «ουφ ανακούφιση» (όπως ο ίδιος σημειώνει).
Όλες, ανεξαιρέτως, οι εικόνες του, ερμηνεύουν συναισθήματα. Εικονογράφηση συναισθημάτων, και μάλιστα συσπειρωμένη – Το έργο σε “κρατά”, σε ανατριχιάζει αράδα, αράδα, λέξη λέξη. Σε κάνει να χαμογελάς και ταυτόχρονα να βουρκώνεις και μέσα από όλην αυτήν την αναγνωστική διαδικασία, ψάχνεις να εντοπίσεις τον δικό σου εαυτό στις δικές σου μνήμες. Το βιβλίο, σε ωθεί να επιστρέψεις στον δικό σου χωρόχρονο, να συναντηθείς με όσα ξέχασες, με όσα τελικά δεν άντεξες να θυμάσαι.
Ο Χαλιακόπουλος, ίσως προτίθεται, με την γραφή του να προκαλέσει τον αναγνώστη να συναντηθεί με τα όσα ξέχασε και με τα όσα δεν αντέχει να θυμάται. Ίσως, στοχεύει στο να ψάξουμε μέσα από εμάς, για να αναθεωρήσουμε εμάς, και να βρούμε εμάς. Να βρούμε δηλαδή τις διδαχές μας, ότι βιώσαμε, κι ό,τι θεωρήσαμε πως βιώσαμε μέσα από κληρονομικές μνήμες – να τις επανεξετάσουμε, άλλες να αναιρέσουμε, άλλες να ξαναοικοδομήσουμε, σαν υλικό δηλαδή∙ τεμάχια διανοητικής ύλης, για να οικοδομήσουμε ένα τοίχο που όμως όχι θα μας χωρίσει από τον εαυτό μας, αλλά θα μας δώσει μία κορυφή - την κορυφή της γνώσης για το πώς συντελέσθηκε τελικά αυτό το «υπαρξιακό μας κακούβι» και κατά πόσο είμαστε ασφαλείς μέσα σ’ αυτό. Μας υποδυκνύει μια μέθοδο: Να μην σταθούμε στις απτές μόνον μνήμες, αλλά να οπισθοβολίσουμε στο παρελθόν, στην “καρδιά του δότη” – να ακούσουμε δηλαδή τους κτύπους της καρδιάς του “δότη” – με την έννοια της υπαρξιακής απαρχής μας.
Ο Χαλιακόπουλος ενδιαφέρεται για την «βάση της γνώσης». Επιμένει σ’αυτήν την κατεύθυνση, γι’ αυτό και το έργο του αποκτά κοινωνική πλέον σημασία κι αξία. Για παράδειγμα: δείχνει τον τρόπο που ο κεντρικός ήρωας κόβει τους εθισμούς, αφού πρώτα έχει υποστεί το μαρτύριο των εθισμών. Εξετάζεται ο τρόπος που έχει πέσει μέσα σε εθιστικές ουσίες και ταυτόχρονα εξετάζεται το διαδικαστικό να κοπούν αυτοί οι εθισμοί, αλλά τελικά τι μένει; μένει ένα κενό; είναι ένας χρόνος που κάποιος μπλέκει στην περιπέτεια αυτή κι όταν τελικά απαλάσσεται απ’ αυτήν την περιπέτεια, μένει ένα κενό; κενό ασφαλώς δεν υπάρχει, το κενό είναι ασαφές, αλλά ας υποθέσουμε αυτή την στιγμή για την βοήθεια του λόγου, να πούμε ότι υπάρχει κενό. Το κενό λοιπόν σημαίνει «καταρρέω», σημαίνει «δεν υπάρχω», σημαίνει ότι αυτός ο χρόνος δεν υπήρχε, πράγμα αδύνατον, άρα λοιπόν κάτι πρέπει να μείνει απ’αυτήν την περιπέτεια. Τι μένει απ’ αυτήν την περιπέτεια; Μένει η γνώση! Ο Χαλιακόπουλος λοιπόν προτίνει να εξεταστεί αυτή η γνώση, να μην πάει χαμένος αυτός ο καιρός, που εθιστικά πολτοποίησε μια οντότητα.
Μολονότι σαν συγγραφέας δεν προτίθεται να γαλουχίσει και να διδάξει και να διαμορφώσει συνειδήσεις, εντούτοις επιτυγχάνει να προκαλέσει γνώση ή καλλίτερα να παρακινήσει τον αναγνώστη να ερευνήσει το «υπάρχω» του και το «υπάρχειν» των απέναντί του και κυρίως να αξιολογήσει θετικά τον όποιον “αρνητικό χρόνο” του και να καρπιστεί απ’ αυτόν.
Το να παρακινεί τον αναγνώστη σε ευρύτερη γνώση ζωής, δεν είναι στις ενακτήριες προθέσεις του Χαλιακόπουλου, αλλά έπεται των γεγονότων κατά την συγγραφική διαδικασία επεξεργασίας νοημάτων.
Στην «καρδιά του δότη» είναι φανερή η πρόθεση μνημόνευσης του χρόνου του συγγραφέα, αλλά και αυτολύτρωσης του απ’ αυτόν. Ωστόσο, με εντυπωσιακούς συγγραφικούς ελιγμούς, διαφοροποιείται τελικά απ’ την ατομική εκτόνωση, κρατά αποστάσεις συγγραφικής ασφαλείας από εγωπαθείς αφηγήσεις και χρησιμοποιώντας τις μνήμες του επιτυγχάνει να επεκταθεί σε μια φιλοσοφική κι εικαστική ενατένιση του κόσμου.
Υπερπηδά την παγίδα του προσωπικού στοιχείου και ενσωματώνει στον κεντρικό ήρωα του έργου, στοιχεία τέτοια, που να τον παρουσιάζουν ως αντιπρόσωπο πολλών ανθρώπων κι όχι μόνον του εαυτού του - ο κεντρικός ήρωας διασπάται και πολλαπλασιάζεται και διαχέεται κι εντέλει συννενούται με τον κόσμο.
Ο Θάνατος μέσα στο βιβλίο του Χαλιακόπουλου διαπερνά απαλά, εικαστικά, συμβολικά, υπονοούμενα και ηχητικά τον κορμό του κειμένου και γίνεται μια υποσυνείδητη συναισθηματική εγρήγορση, χωρίς μελοδραματικές κραυγαλεότητες που ακυρώνουν την νοηματική ουσία. Έτσι έχουμε τον θάνατο ως μία ανακύκληση στοιχείων ζωής και συνεπώς συμπαντική ενέργεια, κι όχι ως μία εξωτερικά πένθιμη εκδήλωση που υδηλώνει παύση και απενέργεια.
Αντιμετωπίζει τον Θάνατο ως μια οργανική κατάσταση ανακυκλωτικής διάσπασης που ελευθερώνει στοιχεία μνήμης ή και δημιουργεί στοιχεία μνήμης.
Τον Χαλιακόπουλο τον αφορά η αρμονική σχέση ύφους – πλοκής. Η νοηματική μπαίνει μέσα στην τεχνική κι η τεχνική μέσα στην νοηματική, δεν δουλεύει δηλαδή η μία σε βάρος της άλλης. Βλέπουμε λοιπόν τραγικές υφάνσεις σαρκαστικής εύθυμης θλίψης∙ μια ικανότητα αντίθεσης, που συναντάμαι κυρίως στον Γκόγκολ. Βλέπουμε επίσης ένα παιχνίδι διάσπασης και ένωσης ταυτόχρονα, εικόνων, ήχων και νοημάτων που συναντάμαι στις διηγήσεις του Τσέχωφ. Ο τρόπος που ο Χαλιακόπουλος, χειρίζεται τα του Θεού, και δεν μιλώ ως προς το ύφος, αλλά ως προς το νοηματικό πια βάρος, την φιλοσοφική επεξεργασία, μας παραπέμπει σε Ντοστογιέφσκυ. Παραταύτα η γραφή του Χαλιακόπουλου δεν δηλώνει επιρροές- τουλάχιστον συνειδητές∙ υποθέτω, ότι αυτός ο συγγραφέας συναντήθηκε μέσα στο χωρόχρονο με αυτούς τους μεγάλους συγγραφείς, επειδή ο ίδιος έχει κατακτήσει τα «μέσα έκφρασης» και κυρίως έχει την ικανότητα να κινείται στον βιωμένο και μη βιωμένο χωρόχρονο με περισυλλογή, αντίληψη, αίσθηση και διαίσθηση.
Το βιβλίο, είναι 330 σελίδες και γίνεται αυτόματα βαρύ, από πλευράς αφήγησης γεγονότων. Ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, ως πολυδιάστατα αυτοβασανιζόμενος συγγραφέας μπορεί και διαχειρίζεται τέτοιον όγκο λέξεων∙ τις στήσει ηχητικά και νοηματικά στις απαιτούμενες διανοητικές δόσεις, ώστε να μην αγανακτήσει ο αναγνώστης. Ικανότητα, που όπως ξέρουμε, είχαν ο Τολστόι, ο Δουμάς, οι αδελφοί Μπροντέ, ο Ουγκώ, ο Ντοστογιέφσκυ και άλλοι σημαντικοί, αλλά σε ότι αφορά στην υπαρξιακή λογοτεχνία, εστιάζουμε στον Ντοστογιέφσκυ που ο λόγος του ήταν διακλαδωτικός. Ο Χαλιακόπουλος συναντάται με τις προθέσεις του Ντοστογιέφσκυ, αλλά μεταχειρίζεται μια απαλότητα ευθυμίας που σαν τούλι σκεπάζει τα τραγικά του στοιχεία κι ανακουφίζει την αναγνωστική αντοχή. Αξιοσημείωτο, είναι το ότι η ευθυμία αυτή, δεν κατεβάζει τα κείμενα σε επίπεδα κουτσομπολιού ή ενός χλιαρού γέλιου. Είναι αυτό που λέμε «φιλοσοφιμένο χιούμορ», «προσεγμένο χιούμορ». Αυτό λοιπόν υποβοηθά ως στοιχείο, να πέρνει αναπνοές ο αναγνώστης, να διασπάται η ένταση του μέσα στις εικόνες∙ καθώς νιώθει το τραγικό να τον βαραίνει, αυτόματα αυτές οι αναπνοές τον βοηθούν ώστε να μπορεί να ολοκληρώσει την ανάγνωση του όγκου του βιβλίου.
Είναι ολοφάνερο, ότι ο Χαλιακόπουλος, ήθελε μέσα στον χρόνο ενός βιβλίου να τοποθετήσει τον χρόνο του, τον χρόνο του κεντρικού του ήρωα, που ως φαίνεται ήταν πολύ μεγάλος, έχει πολλά γεγονότα δηλαδή. Παρακινδυνευμένο συγγραφικό εγχείρημα, αλλά τελικά καταφέρνει τα πάρα πολλά γεγονότα να τα συσφίξει, να τα δώσει ως μικρές αυτοτελείς αφηγήσεις και παράλληλα να κάνει όλο αυτό το δέσιμο το εικαστικο και το νοηματικό και το ηχητικό, προσεγγίζοντας την μέθοδο του Νικολάι Γκόγκολ αυτήν, των αντιθέσεων της σαρκαστικής εύθυμης θλίψης.
Ανεξαρτήτως του ότι συγγραφικά επιτυγχάνεις, θεωρείς πως ο κεντρικός ήρωας του έργου σου εξυπηρετήθηκε τελικά απ’ την κατάθεση όλων αυτών των γεγονότων ή μήπως υποπτεύεσαι πως μπορεί και να αδίκησες το προφίλ του καθώς επεκτείνεσαι και στους συμπρωταγωνιστές του δίνοντας τους περισσότερο “χώρο” απ’ όσο τους αναλογεί, επί σκηνής...;
«Η καρδιά του δότη» είναι μια ολική πράξη αμφισβήτησης του γνώριμού μας «είμαι» και μία ριψοκίνδυνη αλλά επιτυχής διείσδυση στην κινητήριο σύσταση της ύπαρξης μας, καταλήγωντας σε ένα «δεν είμαι μόνο εγώ, αλλά είμαι και ο δότης των ιδεών και των συναισθημάτων μου»
Έχουμε έναν εσωτερικά άναρχο λόγο. Υπαρξιακός, ποιητικός λόγος. Έχουμε ποιητικές εντάσεις, νοηματικές πυκνώσεις, μια εικονογραφημένη ηχητική. Το να εικονογραφεί ο Χαλιακόπουλος, τα αρώματα της μνήμης, είναι πραγματικά εκπληκτικό, αλλά το ότι κατορθώνει να εικονογραφεί και τον ήχο της μνήμης, είναι υπερβατικό.
Λογοπλάστης, με υπονοούμενο λόγος - ύφανση φιλοσοφικής ειρωνίας. Αλλά η υπέρβασή του είναι το ότι κατορθώνει να εικονογραφεί τον ήχο της μνήμης. Δηλαδή συλλαμβάνει εσώτερους ήχους μνήμης, άλλων ανθρώπων, άλλων καταστάσεων, δηλαδή συνέχεια αφουγκράζεται ! Αφουγκράζεται πράγματα, που δεν μπορούν να διασωθούν μες στην μνήμη, ακριβώς γιατί η ατομική μνήμη δεν τα κατέκτησε ως βιωματικό χρόνο. Αυτή λοιπόν η δύναμη που έχει να εικονογραφεί αυτόν τον αφουγκρασμό της μνήμης είναι υπερβατική!
Το βιβλίο «η καρδιά του δότη» λειτουργεί ως η ουσία λουμινόλ ή λουμινόλη. Η λουμινόλη είναι χημική ουσία που εμφανίζει το κρυμμένο αίμα∙ όταν συμβαίνουν φόνοι και καθαρίζουν οι δολοφόνοι το αίμα, υπάρχει αυτή η ουσία, που απλώνοντας την επάνω στις καθαρισμένες επιφάνειες αμέσως δείχνει αν εκεί προυπήρχε αίμα – παρουσιάζοντας πράσινη απόχρωση -. Μου έδωσε λοιπόν την εντύπωση, το βιβλίο του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου, ότι λειτουργεί κυριολεκτικά σαν λουμινόλη∙ δηλαδή εμφανίζει το κρυμμένο “αίμα”∙ η λέξη πια αίμα σε εισαγωγικά, το αίμα της μνήμης.
Η καρδιά του δότη, μεταμοσχεύει μνήμη συνείδησης στον απαλοτριωμένο από αμνησία καιρό μας κι όσο υπάρχουν δότες «μνήμης συνείδησης» μπορούμε να ελπίζουμε σε λίγες ακόμα ανάσες...αρκετές για να δικαιολογήσουμε τον μοριακό μας ρόλο και να υποθέσουμε πως «τίποτα δεν χάνεται».
Αφουγκρασμός συνείδησης, η γραφή του Χαλιακόπουλου, θωπεύει τις σβησμένες αναπνοές του χρόνου και εικονογραφεί την αγωνία τους να ξαναυπάρξουν παλμικές στο ρέκβιεμ του ανθρώπου...
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΗ:
Μαγνητοφωνημένες κριτικές σημειώσεις της Κατερίνας Ν. Θεοφίλη για το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου «Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΔΟΤΗ»
Μαγνητοφώνηση Νοέμβρης 2007
Απομαγνητοφώνηση Απρίλης 2009
Οι κριτικές σημειώσεις, ακούστηκαν στις λογοτεχνικές συγκεντρώσεις της «Ελεύθερης Δημιουργικής Ομάδας» στο Θησείο το 2007.
Ολοκληρωμένο το κείμενο ακούστηκε στο βιβλιοκαφέ "Εναστρον" τον Ιούνιο 2009 σε εκδήλωση -αφιέρωμα στην συνολική λογοτεχνική δράση του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου, που διοργάνωσε το περιοδικό "Αλεξίσφαιρο".
«Η καρδιά του δότη»: ένα λειτουργικό υπερκινητικό σώμα όπου κάθε μέλος του έχει την αυτονομία κι αυτοτέλεια του, υπό την ηγεμονία μιας διανοητικής αρχής, που ονομάζουμε υπονοούμενα: «Δότη».
Έχουμε αυτοτέλεια μικρών αφηγήσεων συνδεδεμένων σε μία κινητική βάση. Αφηγηματικός λόγος που σταδιοδρομείται και ολοκληρώνεται τόσο στο κάθε του στάδιο όσο και στο ενωτικό του μέρος.
Ο λόγος του Χαλιακόπουλου, υπονοεί, εκπλήσει, αλλά πάντα αποσαφηνίζει την πλοκή των νοημάτων, των συναισθημάτων και των συμβόλων του. Αιφνιδιάζει τον αναγνώστη, τον ταράζει, τον προβληματίζει κι ύστερα να τον καθησυχάζει σαν ένα «ουφ ανακούφιση» (όπως ο ίδιος σημειώνει).
Όλες, ανεξαιρέτως, οι εικόνες του, ερμηνεύουν συναισθήματα. Εικονογράφηση συναισθημάτων, και μάλιστα συσπειρωμένη – Το έργο σε “κρατά”, σε ανατριχιάζει αράδα, αράδα, λέξη λέξη. Σε κάνει να χαμογελάς και ταυτόχρονα να βουρκώνεις και μέσα από όλην αυτήν την αναγνωστική διαδικασία, ψάχνεις να εντοπίσεις τον δικό σου εαυτό στις δικές σου μνήμες. Το βιβλίο, σε ωθεί να επιστρέψεις στον δικό σου χωρόχρονο, να συναντηθείς με όσα ξέχασες, με όσα τελικά δεν άντεξες να θυμάσαι.
Ο Χαλιακόπουλος, ίσως προτίθεται, με την γραφή του να προκαλέσει τον αναγνώστη να συναντηθεί με τα όσα ξέχασε και με τα όσα δεν αντέχει να θυμάται. Ίσως, στοχεύει στο να ψάξουμε μέσα από εμάς, για να αναθεωρήσουμε εμάς, και να βρούμε εμάς. Να βρούμε δηλαδή τις διδαχές μας, ότι βιώσαμε, κι ό,τι θεωρήσαμε πως βιώσαμε μέσα από κληρονομικές μνήμες – να τις επανεξετάσουμε, άλλες να αναιρέσουμε, άλλες να ξαναοικοδομήσουμε, σαν υλικό δηλαδή∙ τεμάχια διανοητικής ύλης, για να οικοδομήσουμε ένα τοίχο που όμως όχι θα μας χωρίσει από τον εαυτό μας, αλλά θα μας δώσει μία κορυφή - την κορυφή της γνώσης για το πώς συντελέσθηκε τελικά αυτό το «υπαρξιακό μας κακούβι» και κατά πόσο είμαστε ασφαλείς μέσα σ’ αυτό. Μας υποδυκνύει μια μέθοδο: Να μην σταθούμε στις απτές μόνον μνήμες, αλλά να οπισθοβολίσουμε στο παρελθόν, στην “καρδιά του δότη” – να ακούσουμε δηλαδή τους κτύπους της καρδιάς του “δότη” – με την έννοια της υπαρξιακής απαρχής μας.
Ο Χαλιακόπουλος ενδιαφέρεται για την «βάση της γνώσης». Επιμένει σ’αυτήν την κατεύθυνση, γι’ αυτό και το έργο του αποκτά κοινωνική πλέον σημασία κι αξία. Για παράδειγμα: δείχνει τον τρόπο που ο κεντρικός ήρωας κόβει τους εθισμούς, αφού πρώτα έχει υποστεί το μαρτύριο των εθισμών. Εξετάζεται ο τρόπος που έχει πέσει μέσα σε εθιστικές ουσίες και ταυτόχρονα εξετάζεται το διαδικαστικό να κοπούν αυτοί οι εθισμοί, αλλά τελικά τι μένει; μένει ένα κενό; είναι ένας χρόνος που κάποιος μπλέκει στην περιπέτεια αυτή κι όταν τελικά απαλάσσεται απ’ αυτήν την περιπέτεια, μένει ένα κενό; κενό ασφαλώς δεν υπάρχει, το κενό είναι ασαφές, αλλά ας υποθέσουμε αυτή την στιγμή για την βοήθεια του λόγου, να πούμε ότι υπάρχει κενό. Το κενό λοιπόν σημαίνει «καταρρέω», σημαίνει «δεν υπάρχω», σημαίνει ότι αυτός ο χρόνος δεν υπήρχε, πράγμα αδύνατον, άρα λοιπόν κάτι πρέπει να μείνει απ’αυτήν την περιπέτεια. Τι μένει απ’ αυτήν την περιπέτεια; Μένει η γνώση! Ο Χαλιακόπουλος λοιπόν προτίνει να εξεταστεί αυτή η γνώση, να μην πάει χαμένος αυτός ο καιρός, που εθιστικά πολτοποίησε μια οντότητα.
Μολονότι σαν συγγραφέας δεν προτίθεται να γαλουχίσει και να διδάξει και να διαμορφώσει συνειδήσεις, εντούτοις επιτυγχάνει να προκαλέσει γνώση ή καλλίτερα να παρακινήσει τον αναγνώστη να ερευνήσει το «υπάρχω» του και το «υπάρχειν» των απέναντί του και κυρίως να αξιολογήσει θετικά τον όποιον “αρνητικό χρόνο” του και να καρπιστεί απ’ αυτόν.
Το να παρακινεί τον αναγνώστη σε ευρύτερη γνώση ζωής, δεν είναι στις ενακτήριες προθέσεις του Χαλιακόπουλου, αλλά έπεται των γεγονότων κατά την συγγραφική διαδικασία επεξεργασίας νοημάτων.
Στην «καρδιά του δότη» είναι φανερή η πρόθεση μνημόνευσης του χρόνου του συγγραφέα, αλλά και αυτολύτρωσης του απ’ αυτόν. Ωστόσο, με εντυπωσιακούς συγγραφικούς ελιγμούς, διαφοροποιείται τελικά απ’ την ατομική εκτόνωση, κρατά αποστάσεις συγγραφικής ασφαλείας από εγωπαθείς αφηγήσεις και χρησιμοποιώντας τις μνήμες του επιτυγχάνει να επεκταθεί σε μια φιλοσοφική κι εικαστική ενατένιση του κόσμου.
Υπερπηδά την παγίδα του προσωπικού στοιχείου και ενσωματώνει στον κεντρικό ήρωα του έργου, στοιχεία τέτοια, που να τον παρουσιάζουν ως αντιπρόσωπο πολλών ανθρώπων κι όχι μόνον του εαυτού του - ο κεντρικός ήρωας διασπάται και πολλαπλασιάζεται και διαχέεται κι εντέλει συννενούται με τον κόσμο.
Ο Θάνατος μέσα στο βιβλίο του Χαλιακόπουλου διαπερνά απαλά, εικαστικά, συμβολικά, υπονοούμενα και ηχητικά τον κορμό του κειμένου και γίνεται μια υποσυνείδητη συναισθηματική εγρήγορση, χωρίς μελοδραματικές κραυγαλεότητες που ακυρώνουν την νοηματική ουσία. Έτσι έχουμε τον θάνατο ως μία ανακύκληση στοιχείων ζωής και συνεπώς συμπαντική ενέργεια, κι όχι ως μία εξωτερικά πένθιμη εκδήλωση που υδηλώνει παύση και απενέργεια.
Αντιμετωπίζει τον Θάνατο ως μια οργανική κατάσταση ανακυκλωτικής διάσπασης που ελευθερώνει στοιχεία μνήμης ή και δημιουργεί στοιχεία μνήμης.
Τον Χαλιακόπουλο τον αφορά η αρμονική σχέση ύφους – πλοκής. Η νοηματική μπαίνει μέσα στην τεχνική κι η τεχνική μέσα στην νοηματική, δεν δουλεύει δηλαδή η μία σε βάρος της άλλης. Βλέπουμε λοιπόν τραγικές υφάνσεις σαρκαστικής εύθυμης θλίψης∙ μια ικανότητα αντίθεσης, που συναντάμαι κυρίως στον Γκόγκολ. Βλέπουμε επίσης ένα παιχνίδι διάσπασης και ένωσης ταυτόχρονα, εικόνων, ήχων και νοημάτων που συναντάμαι στις διηγήσεις του Τσέχωφ. Ο τρόπος που ο Χαλιακόπουλος, χειρίζεται τα του Θεού, και δεν μιλώ ως προς το ύφος, αλλά ως προς το νοηματικό πια βάρος, την φιλοσοφική επεξεργασία, μας παραπέμπει σε Ντοστογιέφσκυ. Παραταύτα η γραφή του Χαλιακόπουλου δεν δηλώνει επιρροές- τουλάχιστον συνειδητές∙ υποθέτω, ότι αυτός ο συγγραφέας συναντήθηκε μέσα στο χωρόχρονο με αυτούς τους μεγάλους συγγραφείς, επειδή ο ίδιος έχει κατακτήσει τα «μέσα έκφρασης» και κυρίως έχει την ικανότητα να κινείται στον βιωμένο και μη βιωμένο χωρόχρονο με περισυλλογή, αντίληψη, αίσθηση και διαίσθηση.
Το βιβλίο, είναι 330 σελίδες και γίνεται αυτόματα βαρύ, από πλευράς αφήγησης γεγονότων. Ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, ως πολυδιάστατα αυτοβασανιζόμενος συγγραφέας μπορεί και διαχειρίζεται τέτοιον όγκο λέξεων∙ τις στήσει ηχητικά και νοηματικά στις απαιτούμενες διανοητικές δόσεις, ώστε να μην αγανακτήσει ο αναγνώστης. Ικανότητα, που όπως ξέρουμε, είχαν ο Τολστόι, ο Δουμάς, οι αδελφοί Μπροντέ, ο Ουγκώ, ο Ντοστογιέφσκυ και άλλοι σημαντικοί, αλλά σε ότι αφορά στην υπαρξιακή λογοτεχνία, εστιάζουμε στον Ντοστογιέφσκυ που ο λόγος του ήταν διακλαδωτικός. Ο Χαλιακόπουλος συναντάται με τις προθέσεις του Ντοστογιέφσκυ, αλλά μεταχειρίζεται μια απαλότητα ευθυμίας που σαν τούλι σκεπάζει τα τραγικά του στοιχεία κι ανακουφίζει την αναγνωστική αντοχή. Αξιοσημείωτο, είναι το ότι η ευθυμία αυτή, δεν κατεβάζει τα κείμενα σε επίπεδα κουτσομπολιού ή ενός χλιαρού γέλιου. Είναι αυτό που λέμε «φιλοσοφιμένο χιούμορ», «προσεγμένο χιούμορ». Αυτό λοιπόν υποβοηθά ως στοιχείο, να πέρνει αναπνοές ο αναγνώστης, να διασπάται η ένταση του μέσα στις εικόνες∙ καθώς νιώθει το τραγικό να τον βαραίνει, αυτόματα αυτές οι αναπνοές τον βοηθούν ώστε να μπορεί να ολοκληρώσει την ανάγνωση του όγκου του βιβλίου.
Είναι ολοφάνερο, ότι ο Χαλιακόπουλος, ήθελε μέσα στον χρόνο ενός βιβλίου να τοποθετήσει τον χρόνο του, τον χρόνο του κεντρικού του ήρωα, που ως φαίνεται ήταν πολύ μεγάλος, έχει πολλά γεγονότα δηλαδή. Παρακινδυνευμένο συγγραφικό εγχείρημα, αλλά τελικά καταφέρνει τα πάρα πολλά γεγονότα να τα συσφίξει, να τα δώσει ως μικρές αυτοτελείς αφηγήσεις και παράλληλα να κάνει όλο αυτό το δέσιμο το εικαστικο και το νοηματικό και το ηχητικό, προσεγγίζοντας την μέθοδο του Νικολάι Γκόγκολ αυτήν, των αντιθέσεων της σαρκαστικής εύθυμης θλίψης.
Ανεξαρτήτως του ότι συγγραφικά επιτυγχάνεις, θεωρείς πως ο κεντρικός ήρωας του έργου σου εξυπηρετήθηκε τελικά απ’ την κατάθεση όλων αυτών των γεγονότων ή μήπως υποπτεύεσαι πως μπορεί και να αδίκησες το προφίλ του καθώς επεκτείνεσαι και στους συμπρωταγωνιστές του δίνοντας τους περισσότερο “χώρο” απ’ όσο τους αναλογεί, επί σκηνής...;
«Η καρδιά του δότη» είναι μια ολική πράξη αμφισβήτησης του γνώριμού μας «είμαι» και μία ριψοκίνδυνη αλλά επιτυχής διείσδυση στην κινητήριο σύσταση της ύπαρξης μας, καταλήγωντας σε ένα «δεν είμαι μόνο εγώ, αλλά είμαι και ο δότης των ιδεών και των συναισθημάτων μου»
Έχουμε έναν εσωτερικά άναρχο λόγο. Υπαρξιακός, ποιητικός λόγος. Έχουμε ποιητικές εντάσεις, νοηματικές πυκνώσεις, μια εικονογραφημένη ηχητική. Το να εικονογραφεί ο Χαλιακόπουλος, τα αρώματα της μνήμης, είναι πραγματικά εκπληκτικό, αλλά το ότι κατορθώνει να εικονογραφεί και τον ήχο της μνήμης, είναι υπερβατικό.
Λογοπλάστης, με υπονοούμενο λόγος - ύφανση φιλοσοφικής ειρωνίας. Αλλά η υπέρβασή του είναι το ότι κατορθώνει να εικονογραφεί τον ήχο της μνήμης. Δηλαδή συλλαμβάνει εσώτερους ήχους μνήμης, άλλων ανθρώπων, άλλων καταστάσεων, δηλαδή συνέχεια αφουγκράζεται ! Αφουγκράζεται πράγματα, που δεν μπορούν να διασωθούν μες στην μνήμη, ακριβώς γιατί η ατομική μνήμη δεν τα κατέκτησε ως βιωματικό χρόνο. Αυτή λοιπόν η δύναμη που έχει να εικονογραφεί αυτόν τον αφουγκρασμό της μνήμης είναι υπερβατική!
Το βιβλίο «η καρδιά του δότη» λειτουργεί ως η ουσία λουμινόλ ή λουμινόλη. Η λουμινόλη είναι χημική ουσία που εμφανίζει το κρυμμένο αίμα∙ όταν συμβαίνουν φόνοι και καθαρίζουν οι δολοφόνοι το αίμα, υπάρχει αυτή η ουσία, που απλώνοντας την επάνω στις καθαρισμένες επιφάνειες αμέσως δείχνει αν εκεί προυπήρχε αίμα – παρουσιάζοντας πράσινη απόχρωση -. Μου έδωσε λοιπόν την εντύπωση, το βιβλίο του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου, ότι λειτουργεί κυριολεκτικά σαν λουμινόλη∙ δηλαδή εμφανίζει το κρυμμένο “αίμα”∙ η λέξη πια αίμα σε εισαγωγικά, το αίμα της μνήμης.
Η καρδιά του δότη, μεταμοσχεύει μνήμη συνείδησης στον απαλοτριωμένο από αμνησία καιρό μας κι όσο υπάρχουν δότες «μνήμης συνείδησης» μπορούμε να ελπίζουμε σε λίγες ακόμα ανάσες...αρκετές για να δικαιολογήσουμε τον μοριακό μας ρόλο και να υποθέσουμε πως «τίποτα δεν χάνεται».
Αφουγκρασμός συνείδησης, η γραφή του Χαλιακόπουλου, θωπεύει τις σβησμένες αναπνοές του χρόνου και εικονογραφεί την αγωνία τους να ξαναυπάρξουν παλμικές στο ρέκβιεμ του ανθρώπου...
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΗ:
Μαγνητοφωνημένες κριτικές σημειώσεις της Κατερίνας Ν. Θεοφίλη για το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου «Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΔΟΤΗ»
Μαγνητοφώνηση Νοέμβρης 2007
Απομαγνητοφώνηση Απρίλης 2009
Οι κριτικές σημειώσεις, ακούστηκαν στις λογοτεχνικές συγκεντρώσεις της «Ελεύθερης Δημιουργικής Ομάδας» στο Θησείο το 2007.
Ολοκληρωμένο το κείμενο ακούστηκε στο βιβλιοκαφέ "Εναστρον" τον Ιούνιο 2009 σε εκδήλωση -αφιέρωμα στην συνολική λογοτεχνική δράση του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου, που διοργάνωσε το περιοδικό "Αλεξίσφαιρο".
Ο ΓΡ.ΧΑΛΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΔΗΜ.ΒΑΡΒΑΡΗΓΟ
Γρ.Χαλιακοπουλος, Δημ.Βαρβαρηγος
Στην Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών
ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΒΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ...
Πρόγραμμα εκδηλώσεων ART-ACT
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2010-2011 ''Νέα Μεγάλη Ουτοπία'' ART-ACT@tellas.gr art-act 7-8ος ΧΡΟΝΟΣ e-mail: art-act@tellas.gr ΤΗΛ: 6974540581 ΑΡΧΕΙΟ ΕΡΓΟΥ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ & ΚΡΙΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΦΑΕΛΟΥ 3 ΑΘΗΝΑ Τ.Κ.11522 & Ν.ΣΟΛΙΩΤΗ 33 ΟΠΙΣΘΕΝ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Λ.ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ (5η παράλληλος) Ο ΧΩΡΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΜΟΝΟ ΟΤΑΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΟΜΙΛΙΕΣ
Ιωάννης Μποζίκης, Νικόλας Σύρρος
Δημήτρης Βαρβαρήγος, Ιωάννης Μποζίκης, Νικόλας Σύρρος
Δημήτρης Βαρβαρήγος
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
Μακράτος, Καραμβάλης
Δημήτρης Καραμβάλης
Μακράτος, Αυγέα, Καραθύμιος, Σύρρος
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑ - ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΛΕΞΙΣΦΑΙΡΟ
Κατ.Ν. Θεοφίλη, Δημ.Καραμβάλης
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑ - ΑΛΕΞΙΣΦΑΙΡΟ
Ο συγγραφέας Γρ.Χαλιακόπουλος με τον συνθέτη Κώστα Μουστάκα
ΒΑΔΙΖΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΘΗΣΕΙΟ... ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ..
Κατ.Ν. Θεοφίλη, Κώστας Καπελούζος